Ջրածին․․․

1.  Ջրածնի ընդհանուր բնութագրումը, (1p,0n)1e,

2.  կարգաթիվը -1

3.  դիրքը պարբերական համակարգում,պարբերությունը-1, խումբը----1խումբ,գլխավոր ենթախումբ

             Հարաբերական ատոմային զանգված՝   Ar(H)=1

           Պարզ  նյութի  քիմիական բանաձևը`H₂

            Հարաբերական մոլեկուլային զանգված Mr(H₂)=2

             Իզոտոպները—Պրոտիում-¹H  , դեյտերիում-                      ²D,տրիտիում-³T

          Ատոմի բաղադրությունը և կառուցվածքը---+1)1e

        Վալենտականություն-1, օքսիդացման աստիճանը----                 +1,-1

Ջրածնի ստացումը լաբորատորիայում․․․

Փորձ 1

Ջրածնի ստացումը մետաղների և թթուների փոխազդեցությունից

Անհրաժեշտ սարքեր՝ փորձանոթ, ձագար, ամրակալ, լուցկի

Ցինկի կտորները գցեցինք անոթի մեջ և վրան ավելացրեցինք աղաթթու։ Նկատեցինք գազի անջատում, քանի որ ջրածինը շատ թեթև գազ է, փակեցինք փորձանոթը խցանով։

Zn+HCl=ZnCl+H2↑  տեղակալման ռեակցիա

Օքսիդներ

Օքսիդները լինում են 4 տեսակի՝ հիմնային, թթվային, ամֆոտեր, անտարբեր։ Հիմնային են կոչվում այն օքսիդները, որոնց համապատասախնում են հիմքեր և, որոնք փոխազդում են թթուների հետ առաջացնելով աղ և ջուր, դրանք մետաղների օքսիդներն են։ 

Mg-երկաթ      MgO-հիմնային օքսիդ

MgO-Mg(OH)2

MgO+HCl=H2O+MgCl փոխանակման ռեակցիա

K2O-KOH-հիմնային

K2O+H2O=2KOH

K2O+H3PO=3H2O+2K3PO4

Թթվային են կոչվում այն օքսիդները, որոնց համապատասխանում են թթուները, որոնք փոխազդում են հիմքերի հետ առաջացնել աղ և ջուր։ Դրանք ոչմ  մետաղների օքսիդներն են։

CO2-H2CO3

P2O5-H3PO4

CO2+2NaOH=NaCO3+H2O

CO2+H2O=H2CO3

Ջրում լուծվող հիմքերը կոչվում են ալկալիներ։

Ամֆոտեր են կոչվում այն օքսիդները, որոնց համապատասխանում են թթուներն ու հիմքերը, որոնք փոխազդում են թթուների և հիմքերի հետ։

ZnO-Zn(OH)2-H2ZnO2

Հիմնային օքսիդ ZnO+2HCl=ZnCl+H2O

ZnO+NaOK=NaZnO2+H2O

Անատարբեր օքսիդներին չեն համապատասխանում թթուներն ու հիմքերն։

CO

Թթվածին

Պարտադիր                                                                                                                                                                                   

Թթվածնի անձնագրի կազմումը 

_{Թթվածնի անձնագրի կազմումը`}

 _{Թթվածնի ընդհանուր բնութագրումը}

_{Քիմիական նշանը O}

 _{Քիմիական բանաձևը O2}

_{Հարաբերական ատոմային զանգված՝   Ar 16}

_{Հարաբերական մոլեկուլային զանգված Mr 32}

_{Իզոտոպները---16O,17O,18O}

_{Դիրքը պարբերական համակարգում՝կարգաթիվը8, պարբերությունը 2, խումբը 6} 

_{Ատոմի բաղադրությունը և կառուցվածքը (8P, 8N) 8E}

_{Վալենտականությունը, օքսիդացման աստիճանը -2, +2}

_{Հաշվել  մեկ  ատոմի զանգվածը} 16×1,66×10-27=26,56×10-27

_{Թթվածնի ալոտրոպիկ  տարաձեվություններ} 

Թթվածնի տարածվածությունը երկրագնդի վրա:

Գրոծնական աշխատնք՝ թթվածնի ստացումը լաբորատորիայում։

Փորձ  1.  Թթվածնի  ստացումը  կալիումի  պերմանգանատի  ջերմային  քայքայումից

Սարքավորումներ`Լաբորատոր  կալան, փորձանոթներ,կոլբ, սպիրտայրոց, լուցկի,մարխ

Ազդանյութեր`կալիումի  պերմանգանատը KMnO4

Փորձանոթի  1/5  մասի  մեջ  լցնում  ենք  կալիումի  պերմանգանատ, փակում  խցանով,որի  մեջ  անց  է կացված  գազատար  խողովակ:Հավաքում  ենք  թթվածինը  երկու  եղանակներով  օդը  դուրս  մղելով:Ի՞նչ ֆիզիկական  հատկությունների  հիման  վրա  է  թթվածնի  հավաքումը:Թթվածնի  առկայությունը  փորձում ենք  առկայծող  մարխի  միջոցով:

            2KMnO₄  =  K₂MnO₄  + MnO₂ + O₂

_{Փորձ 1}

Փորձ 2.Թթվածնի  ստացումը  ջրածնի  պերօոսիդի     

            կատալիտիկ  քայքայումից

              2H₂O₂    =   2H₂O+O₂                   katalizator  MnO₂

Սարքավորումներ`Լաբորատոր  կալան, կոլբ, սպիրտայրոց, լուցկի,մարխ

Ազդանյութեր`ջրածնի  պերօքսիդ, մանգանի  օքսիդ(IV)

Կոլբի  մեջ  գդալիքի  միջոցով   լցնում  ենք  քիչ  քանակությամբ  մանգանի  օքսիդ(IV)  և բաժանիչ  ձագարի  միջոցով  կաթիլներով  ավելացնում  ենք  ջրածնի  պերօքսիդը: Թթվածնի  առկայությունը  փորձում  ենք  առկայծող  մարխի  միջոցով:

Փորձ 2

Փորձ3.Թթվածնի փոխազդեցությունը ածխածնի հետ
Թթվածնով սրվակի մեջ իջեցնենք սպիրտայրոցի մեջ տաքացրած ածուխը

C+O₂=CO<sub>2

Փորձ 3</sub>

Գործնական աշխատանք`Օդի բաղադրության որոշումը

Փորձ 4.Օդի բաղադրության որոշումը
Ջրում դնում ենք թեթև խցանի վրա ամրացրած մոմը:Մոմը այրում ենք և փակում ապակյա խողովակով:

Փորձ 4

·    Թթվածնի  ֆիզիկական և քիմիական  հատկությունները    

        Ֆիզիկական հատկություններ 

    Թվածինը անհոտ, անգույն, անհամ գազ է։ Օդից ծանր է։ Շատ վատ է լուծվում ջրում։ 100 ծավալ ջրում 3 ծավալ։ -183 աստիճանում հեղուկանում է, -219 ատսիճանում պնդանում է։ Հեղուկ թթվածինը կապույտ է, ձգվում է մագնիսիս միջոցով։

    Քիմիական հատկություններ

    Անհրաժեշտ է  շնչառության համար։ Նպաստում է այրմանը։  Թթվածնի հետ բոլոր ռեկացիաները կոչվում էին օքսիդացման։ Այն օքսիդացման ռեակցիաները, որոնց ժամանակ անջատվում է լույս և ջերմություն կոչվում են այրման

                     

      Թթվածնի կիրառումը

·    Օքսիդավերականգնման ռեակցիաներ

Քիմիական փորձ

Դասարանական աշխատանք

Քիմիական բանաձևը դա նյութի բաղադրության պայմանական գրառումն է, նշանների և ինդեքսների միջոցով։

Առաջին օրենքը․ Նյութի բաղադրության պահպանման օրենքը

Անկախ նյութի գտնվելու վայրից և ստացման եղանակներից, նյութերը ունեն հաստատուն բաղադրություն։

Քիմիական հավասարումը դա քիմիական ռեակցիայի պայմանական գրառումն է բանաձևերի և գործակիցների միջոցով։

Երկրորդ օրենքը

Ելանյութեր զանգվածը միշտ հավասար է ստացված նյութերի զանգվածին։


Ռեակցիաները լինում են չորս տեսակի։

Միացման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ երկու կամ ավելի նյութերից ստացվում է մեկ բարդ նյութ։ Միացման ռեակցիա է մագնեզիումի այրումը։
2Mg+O2=2MgO

Քայքայման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ մեկ բարդ նյութից ստացվում են մի քանի նյութեր։

Քիմիական փորձեր

Տեղակալման են կոչվում այն ռեկացիաները, որոնք կատարում են պարզ և բարդ նյութերի միջև, որտեղ պարզ նյութի տարրի ատոմները տեղակալում են բարդ նյութի տարրի ատոմնրից որևէ մեկին։

Fe+CuCl2=FeCl2+Cu
Mg+AlCl3=MgCl2+Al
Zn+HCl=ZnCl2+H2

Փոխանակման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնք կատարում են երկու բարդ նյութերի միջև, որտեղ նրանք փոխանակվում են իրենց բաղադրիչ մասերով։

NaOH+HCl=NaCl+H2O

Չեզոքացման ռեակցիան, դա փոխանակման ռեակցիայի տեսակ է։ Չեզոքացման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնք կատարվում են հիմքերի և թթուների միջև, որի արդյունքում ստացվում է աղ և չեզոք նյութ՝ ջուր։

Al2O3+H2SO4=AlSO4+H2O= Al2(SO4)3+H2O

Չեզոքացման ռեակցիաները կատարվում են թթուների և օքսիդների միջև։

Անօրգանական նյութերի դասակարգումը

Նյութը տարածության մեջ որոշակի ծավալ զբաղեցնող մասնիկների համախումբ է խիստ որոշակի հատկություններով,կառուցվածքով,զանգվածով օժտված:Նյութերը բաժանվում են`պարզ և բարդի:

Պարզ են կոչվում այն նյութերը,որոնք կազմված են մեկ տարրի ատոմներից:

Բարդ են կոչվում այն նյութերը,որոնք կազմված են երկու կամ ավելի տարրի ատոմներից:

Տարրը որոշակի ատոմների տեսակ է:

Պարզ նյութերը բաժանվում են մետաղների և ոչմետաղների:

Մետաղները, բացի սնդիկից պինդ են,պլաստիկ են,ունեն մետաղցական փայլ,ունեն ջերմա- և էլեկտրահաղորդականություն,արըաքին շերտում ունեն չորսից քիչ էլեկտրոններ,շերտը ավարտելու համար կորցնում են էլեկտրոնները առաջացնելով դրական իոններ:

Ոչմետաղները,եթե պինդ են փխրուն են,մեծ մասամբ հեղուկ կամ գազային նյութեր են,չունեն փայլ,չունեն ջերմա- և էլեկտրահաղորդականություն,չունեն մետաղական փայլ,վերջին շերտում ունեն չորսից ծատ էլեկտրոններ,շերտը ավարտելու համար ընդունուն են էլեկտրոններ առաջացնելով բացասական իոններ:

Բարդ նյութերը բաժանվում են`օքսիդների,թթոիների,հիմքերի և աղերի:

Օքսիդներ են կոչվում այն բարդ նյութերը,որոնք կազմված են երկու տարրի ատոմներից,որոնցից մեկը թթվածինն է:

Թթուներ են կոչվում այն բարդ նյութերը,որոնք կազմված են ջրածնի ատոմներից և թթվային մնացորդից:

Աղեր են կաչվում այն բարդ նյութերը,որոնք կազվված են մետաղի ատոմներից և թթվային մնացորդից:

Հիմքեր են կոչվում այն բարդ նյութերը,որոնք կաղմված են մետաղի ատոմներից և հիդրօսո խմբերից:

Թթուները`

HCl-աղաթթու-քլորիդ

HNO_{3-ազատակսն թթու,նիտրատ}

H₂SO_{4-ծծմբական թթու,սուլֆատ}

H₂CO_{3-ածխաթթու,կարբոնատ}

H₂SiO_{3-սիլիկաթթու,սիլիկատ}

H₃PO_{4-ֆոսֆորական թթու,ֆոսֆատ}

Դասարանական աշխատանք․ նյութ․ մետաղ․ոչ մետաղ

Նյութը դա տարածության մեջ որոշակի ծավալ զբաղեցնող մասնիկների համախումբ է, խիստ որոշակի բաղադրությամբ, կառուցվածքով, հատկություններով և զանգվածներով օժտված։ Նյութերը բաժանվում են երկու հիմնական խմբերի՝ պարզ և բարդ։ Պարզ է կոչվում այն նյութը, որը կազմված է մեկ տարրի ատոմներից։ Պարզ նյութերը բաժանվում են մետաղների և ոչ մետղների։ Մետաղները բացի սնդիկից պինդ են, ունեն մետաղական փայլ, ջերմա-էլեկտրահաղորդականություն, պլաստիկ են, վերջին շերտում ունեն չորսից քիչ էլեկտրոն, շերտը ավարտելու համար կորցնում են իրենց էլեկտրոնները, առաջացնում են դրական իոններ, նրանք առաջացել են մետաղական կապով։ Ոչ մետաղներն ունեն մետաղների հակառակ հատկությունները։ Ունեն չորսից շատ էլեկտրոն վերջին շերտում։ Շերտը ավարտելու համար վերցնում են էլեկտրոններ, առաջացնելով բացասական իոններ։ Բարդ է կոնչվում այն նյութերը, որոնք կազմված են երկու և ավելի տարրի ատոմներից։ Օքսիդներ են կոչվում այն բարդ նյութերը, որոնք կազմված են երկու տարրի ատոմներից, որոնցից մեկը թթվածինն է։ Օքսիդներում թթվածինը ունի -2 օքսիդացման աստիճան, բացի ֆտորից, H2O2 -ում օքսիդացման աստիճանը -1 է։ Ալյումինիումի բանաձևը՝ Al2O3: Կազմել ազոտի 1, 2, 3, 4, 5 օքսիդի բանաձևերը։
N(1)=N2O
N(2)=NO
N(3)=N2O3
N(4)=N2O
N(5)=N2O5

Հաշվարկ

Մանգանի միացությունները

KMnO4

1․ կալիումի պերմանգանատ
2․ 1 K, 1 Mn, 4 O
3. Mr=39+55+16*4=158
4 m=m(K):m(Mn):m(O)=39:55:64
5. w(K)=39/100%=25%
 w(Mn)=55*100%=35%
w(O)=100-60=40%

Na₂MnO₄

1. Նատրիումի պերմանգանատ
2. 2Na, 1Mn, 4O
3. Mr=2*23+55+16*4=165
4. m=m(Na):m(Mn):m(O)=46:55:64
5. w(Na)=46*100%:165%=28%

         w(Mn)=55*100%:165%=33%
         w(O)=100-61=39%


_MnSO4


1. Մանգանի սուլֆիտ
2․ 1Mn, 1S, 4O
3.Mr=55+32+4*16=151
4. m=m(Mn):m(S):m(O)=55:32:64
5.w(Mn)=55*100%:151=36%
w(S)=32*100%/151=21%
w(O)=100-57=43%

Մոդելների հավաքում

Տարրի բնութագրումը

Բնութագրեք  հետևյալ  տարրերը` ջրածին;  ածխածին;   նատրիում;  ազոտ;  մագնեզիում;  թթվածին;  ալյումին; ֆոսֆոր տարրերը.

 1) քիմիական  տարրի  նշանը…….

2) կարգաթիվը….., միջուկի  լիցքը ….., 

3) հարաբերական  ատոմային  զանգվածը…. 

4)մեկ  ատոմի  զանգվածը (գ)…………

5) Դիրքը պարբերական համակարգում``ո՞ր  պարբերության տարր  է,խումբը...,ենթախումբը....…..

6)  Ատոմի բաղադրությունը                                                                              7)էլեկտրոնային  թաղանթի  կառուցվածքը……

8)ինչպիսի՞ տարր է` մետաղ  է, թե՞ ոչմետաղ

9) Օքսիդացման աստիճանը`ՕԱ

N16

1. S
2. p=16     +16
3. Ar (S)=32
4. mo(s)=32*1,66*10-27կգ= 53,1*10-20 կգ
5․  3-րդ պարբերություն , խումբ վեցերորդ, գլխավոր ենթախումբ
6․ (16p, 16n)16e
7. +16    2/8/6
8. ոչ մետաղ է
9․ ՕԱ՝ 0, -2, +6

N1

1. H
2. p=1      +1
3. Ar=(H)=1
4. mo(H)=1*1,66*10-27կգ
5․ 1-րդ պարբերություն , խումբ առաջին, գլխավոր ենթախումբ
6․ (1p, 1n)1e
7. +1    1/0/0
8. ոչ մետաղ

N6

1. C
2. p=6        +6
3. Ar (C)=12
4. mo(C)=12*1,66*10-27կգ
5․ 2-րդ պարբերություն , խումբ չորրորդ, երկրորդական ենթախումբ
6․  (6p, 6n)6e
7. +6                 2/4/0
8.ոչ մետաղ

Պարբերական համակարգ

Բոլոր տարրերը բաժանվեցին երկու խմբի՝ մետաղների և ոչ մետաղների։ Այս դասակարգումը թերի է, որովհետև գտնվեցին տարրեր, որոնք ունեին, և՛, մետաղական, և՛, ոչ մետաղական հատկություններ։ Բոլոր տարրերից առանձնացրեցին երեք խումբ տարրեր՝

Առաջին խումբը մենաակտիվ մետաղներ, որոնք կոչվեցին Ալկալիական, օրինակ՝ Li, Na, K, Rb, Cs, Fr

Երկորդ խումբը հալոգեններ, որոնք աղ առաջացնող նյութեր են, օրինակ՝

F2, Cl2, Br2, J2, At2

Երրորդ խումբը ազնիվ գազեր, օրինակ՝ He, Ne, Ar, Kr, Xc, Rn+
Այս գազերը կազմված են ատոմներից, նրանց ատոմները այնքան պասիվ են, որ չեն միանում իրար հետ և ուրիշ ատոմների հետ, չեն առաջացնում մոլեկուլներ։

Պարբերական համակարգի ստեղծումը

Բոլոր տարրերը գրվեցին մի շարքով, ըստ հարաբերական ատոմային զանգվածների մեծացումով։ Տարրերը համարակալվեցին և այդ համարները կոչվեցին կարգաթվեր։ Նկատեցին, որ ամեն մի ութը տարրից հետո կրկնվում են տարրերի հատկությունները։ Այսինքն ալկալիական մետաղից հետո, ութերորդը ալկալիական մետաղ։ Հալոգեններից հետո ութերորդը հալոգեն։ Այս երկար շարքը բաժանեցին ավելի կարճ շարքերի այնպես, որ ալկալիական մետաղները ընկնեն իրար տակ, հալոգենները իրար տակ, ազնիվ գազերն էլ իրար տակ։ Այդ կարճ շարքերը կոչվեցին պարբերություններ։ Պարբերությունները տարրերի հորիզոնական շարքեր են, գրված ըստ կարգաթվերի մեծացումով։ Սկսվում են ալկալիական մետաղներով, վերջանում են ազնիվ գազերով։ Կա յոթ պարբերություն։ Առաջինը, երկրորդը, երրորդը փոքր պարբերություններ են, իսկ չորրորդը, հինգերորդը, վեցերորդը և յոթերորդը մեծ պարբերություններ են։ Ուղղաձիգ շարքերը կոչվեցին խմբեր։ Կա ութ խումբ։ Խմբերը կազմված են գլխավոր և երկրորդական ենթախմբերից։ Գլխավոր է կոչվում այն ենթախումբը, որը կազմված է փոքր ու մեծ պարբերության տարրերից, իսկ երկրորդական է կոչվում այն ենթախումբը, որը կազմված է միայն մեծ պարբերության տարրերից։

Պարբերական օրենքը

Տարրերի և նրանց միացությունների հատկությունները գտնվում են պարբերական կախման մեջ, հարաբերական ատոմային զանգվածներից։



Կարգաթիվը համընկնում է ատոմի միջուկի լիցքի հետ կամ պրոտոնների և էլեկտրոնների թվի հետ։ Էլեկտրոնների զանգվածը 2000 անգամ փոքր է պրոտոնների և նեյտրոնների զանգվածից։

Պարբերության համարը համընկնում է տարրի էլեկտրոնային շերտերի թվի հետ։

N=2n೩
N-e
n-շերտի համարը
n=1       N=2e
n=2       N=8e
n3=       N=8e

Եթե տարրը վերջին շերտում ունի 4-ից քիչ էլէկտրեն, ապա նա կորցնում է իր էլեկտրոնները շերտն ավարտելու համար և նմանվում է իրենից առաջ գտնվող ազնիվ գազի շերտին։ Ցուցաբերում է մետաղական հատկություններ։ Եթե տարրը ունի 4-ից շատ էլեկտրոն նա պիտի ընդունի պակաս էլեկտրոնները և նմանվում է իրենից հետո գտնվող ազնիվ գազին։ Ցուցաբերում է ոչ մետաղական հատկություններ։ Եթե 4 է, կարող է ընդհունել և կորցնել։ Եթե ընդհունի, կունենա մետաղական հատկություններ։ Եթե ավելացնի չի ունենա մետաղական հատկություններ։ Ատոմները կորցնելով կամ ընդհունելով էլեկտրոններ վերածվում են լիցքավորվծ մասնիկների, որոնք կոչվում են իոններ։ Եթե կորցնում է ունենում է դրական իոն։ Եթե ընդհունում է ունենում է բացասական իոն։

Գործնական աշխատանք

Քիմիական բանաձևը դա նյութի բաղադրության պայմանական գրառումն է, քիմիական նշանների և եթե անհրաժեշտ է ինդեքսների միջոցով։ Ինդեքսը ցույց է տալիս ատոմների թիվը մոլեկուլում։

Գործնական աշխատանք՝ հաշվարկներ ըստ բանաձևերի

Գործնական աշխատանք՝ հաշվարկներ ըստ քիմիական բանաձևերի՝ H₂SO₄, NaNO₃, FeSO₄, KMnO₄, SiO₂

1․Նյութի անվանումը

2․ Ինչ տարրերից է կազմված տրված նյութը 

3․ Քանի ատոմ ատոմ մի տարրից կա տվյալ նյութի մոլեկուլում

4․ Հաշվիր՝ Mr

5. Հաշվիր տարրերի զանգվածային հարաբերությունները՝ m

6. Հաշվել տարրերի զանգվածային բաժինները՝ w

7.  Նյութը բարդ է, թե պարզ

8․ Հաշվել մեկ ատոմի զանգվածը

Na2CO3

1. Na - կարբոնատ

2․ Na - նատրիում, C ածխածին

3․ 1 մոլեկուլում կա՝ 2Na, 1C, 3O ատոմներ

4․ Mr=Ar*2+Ar+Ar*3=23*2+12+16*3=46+12+48=106

5. m:m:m=46:12:48

6. w(Na)=46/106*100%=43%

w(c)=12/106*100%=11%

w(o)=100%-54%=46%

7. բարդ

8. mo(Na2CO3)=106*1,66*10-27կգ

H₂SO₄

1. H- ջրածին

2․ H- ջրածին, S-ծծումբ

3․ 1 մոլեկուլում կա՝ 2H, 1S, 4O ատոմներ

4․ Mr=Ar*2+Ar+Ar*4=1*2+32+16*4=2+32+64=98

5. m:m:m=2:32:64

6. w(H)=2/98*100%= 2%

w(S)=32/98*100%=32%

w(O)=100-34%=66%

7. բարդ

8․ mo(H2SO4)=98*1,66*10-27կգ=1,63*10-25կգ

NaNO₃

1․ Na-նատրիում

2․ Na-նատրիում, N-ազոտ

3․ 1 մոլեկուլում կա՝ 1Na, 1N, 3O ատոմներ

4․ Mr=Ar*1+Ar+Ar*3=23*1+14+16*3=23+14+48=85

5․ m:m:m=23:14:48
6․ w(Na)=23/85*100%=27%
w(N)=14/85*100%=16%
w(O)=100-43%=57%
7. բարդ
8․ mo(NaNO3)=85*1,66*10-27

FeSO₄

1.Fe- երկաթ
2․ Fe-երկաթ, S-ծծումբ
3․ 1 մոլեկուլում կա՝ 1Fe, 1S, 4O
4. Mr=Ar*1+Ar+Ar*4=56*1+32+16*4=56+32+64=152
5.m:m:m=56:32:64
6.w(Fe)=56/152*100%=36%
w(S)=32/152*100%=21%
w(O)=100-57=43%
7. բարդ
8․ mo(FeSO4)=152*1,66*10-27



KMnO₄

1. K-կալիում
2․ K-կալիում, Mn-մանգան
3․ 1 մոլեկուլում կա՝ 1K, 1Mn, 4O
4. Mr=Ar*1+Ar+Ar*4=39*1+55+16*4=39+55+64=158
5.m:m:m=39:55:64
6.w(K)=39/158*100%=24%
w(Mn)=55/158*100%=34%
w(O)=100-58%=42%
7. բարդ
8․ mo(KMnO4)=158*1,66*10-27

SiO₂

1. Si- սիլիցիում
2․  Si- սիլիցիում, Օ-թթվածին
3․ 1 մոլեկուլում կա՝ 1Si, 2O
4. Mr=Ar*1+Ar*2=28*1+16*2=28+32=60
5.m:m=28:32
6. w(Si)=28/60*100%=46%
w(O)=32/60*100%=53%
7. բարդ
8․ mo(SiO2)=60*1,66*10-27

Հարաբերական ատոմային զանգված

Զանգված=m

m(h)=1,67*10-27կգ
m(o)=2,66*10-26կգ

Ar
զ․ա․մ․=1/12 m(c)=2*10-26կգ=1,66*10-27կգ
Ar(h)=m(h)=1,67*10-27կգ/1,66*10-27կգ=1
զ․ա․մ=զանգվածի ատոմի միավոր

Հարաբերական ատոմային զանգվածը, ցույց է տալիս տարրի մեկ ատոմի զանգվածը քանի անգամ է մեծ զ․ա․մ-ից։

m(N)=14*1,66*10-27կգ
m(Fe)=56*1,66*10-27կգ

Գործնական աշխատանք

Օդի բաղադրության որոշումը

Նյութեր՝ խցանի վրա ամրացված մոմ, լուցկի, խողովակ և աման։

Մոմը վառում ենք և դնում ջրով լի ամանի մեջ։ Հետո խողովակը մոմի վրայով իջեցնում ենք ներքև։ Տեսնում ենք, որ այդքան տեղը ջուր չի լցվում և երբ օդը չի հերիքում, մոմ բարձրանում է վերև և մոմը հանգում է։ Ջուրը բարձրանում է 1/5-րդ մասը:

1/5-րդ կամ 21%  Օ₂
4/5-րդ կամ 78%  N₂
1% CO₂ (ածխաթթու)

Ատոմամոլեկուլային տեսություն

1․ Ատոմը դա նյութի փոքրագույն մասնիկն է։
2․ Ատոմները միանալիս առաջացնում են մոլեկուլներ։
3․ Ատոմ թարգմանաբար նշանակում է անբաժանելի։
4․ Ֆիզիկական երևույթների ժամանակ և՛ ատոմները, և՛ մոլեկուլները, պահպանվում են, իսկ քիմիական երևույթների ժամանակ մոլեկուլները քայքայվում են, բայց ատոմները պահպանվում են։ Նյութի ագրեգատային վիճակը կախված է մասնիկների միջև հեռավորությունից։
5․ Ատոմներն ու մոլեկուլները գտնվում են անընդհատ շարժման մեջ։ Շարժումը կարելի է մեծացնել ջերմաստիճանը բարձրացնելիս։
6․ Նույն տեսակի ատոմների միացումից առաջանում են պարզ նյութեր, իսկ երկու և ավելի տեսակի ատոմների միացումից առաջանում են բարդ նյութեր։
7․ Տարրը դա ատոմների որոշակի տեսակ է։
8․ Պարզ են կոչվում այն նյութերը, որոնք կազմված են մեկ տարրի ատոմներից, իսկ բարդ են կոչվում այն նյութերը, որոնք կազմված են երկու և ավելի տարրի ատոմներից։

Աղի մաքրում

Գործնական աշխատանք

Ֆիզիկական և քիմիական երևույթների ուսոմնասիրումը

                       Ֆիզիկական                                                                    Քիմիական

սպիրտի գոլորշիացումը	լուցկու այրումը
մոմի հալվելը	մագնեզիումի այրումը
սոդայի լուծումը ջրում	ամոնիումի բիքրոմատի այրումը
պղնձարջասպի լուծումը ջրում	սոդայի և աղաթթվի փոխազդեցությունը
լուցկու կոտրվելը	պնձարջասպի և նատրիումի հիդրօքսիդի նստվածքի առաջացումը
ապակու ձևափոխումը տաքացնելիս	կաթի թթվելը
ապակու ջարդվելը	ձվի նեխելը
ջրի գոլորշիացումը	երկաթի ժանգոտելը

Գիտելիքի ստուոգում

Ինչ է ուսումնասիրում քիմիան

Քիմիան ուսումնասիրում է նյութեր, նրանց կառուցվածքը, բաղադրությունը, հատկությունները, կիրառումը։

Ինչ բնագիտական առարկաներ գիտեք

Քիմիա, ֆիզիկա, էկոլոգիա

Ինչ է մարմինը,նյութը,բերել օրինակներ

Մարմինները մեզ շրջապատող բոլոր առարկաներն են, իսկ նյութերը ինչով կազմված են մարմինները։

Մարմին-աթոռ, սեղան

նյութ- ապակի, փայտ, պլաստմասս

Անվտանգության կանոնները

Անվտանգության կանոններ

Քիմիական սարքեր և նրանց հետ աշխատելու կանոնները

Քիմիական սարքեր

Նյութի հատկությունները,ֆիզիկական,քիմիական,ֆիզիոլոգիական

Ֆիզիկական հատկություններն են`նյութի ագրեգատային վիճակը,գույնը,հոտը,համը,լուծելիությունը ջրում,պլաստիկությունը,խտությունը,ջերմա- և էլեկտրահաղորդականությունը և այլն:

Քիմիականը`թե տվյալ նյութը ինչպիսի այլ նյութերի հետ է փոխազդում առաջացնելով նոր նյութեր:

Ֆիզիոլոգիականը`նյութի աղդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա:

Երևույթներ,ֆիզիկան և քիմիական,բերել օրինակներ:

Ֆիզիկական երևույթ-Ֆիզիկական երևույթների ժամանակ նոր նյութեր չեն առաջանում, այլ փոխվում է նյութի ագրեգատային վիճակը, ձևը, չափսերը։

Սպիրտի գոլորշիացումը, մոմի հալվելը, սոդայի լուծումը ջրում, պղնձարջասպի լուծումը ջրում, լուցկու կոտրելը, ապակու ձևափոխումը տաքացնելիս, ապակու ջարդվելը  

Քիմիական երևույթներ- Քիմիական են կոչվում այն երևույթները, որոնց ժամանակ առաջանում են նոր նյութեր՝ ռեակցիաներ։

լուցկու այրումը, մագնեզիումի այրումը, ամոնիումի բիքրոմատի այրումը, սոդայի և աղաթթվի փոխազդեցությունը(գազի անջատում), պնձարջասպի և նատրիումի հիդրօքսիդի նստվածքի առաջացումը, կաթի թթվելը, ձվի նեխելը, երկաթի ժանգոտելը